Minisympozjum: Rak endometrium
Professor 1. R. Johnson, Department of Obstetrics and Gynaecology, City Hospital, Nottingham NG5 1 PB, Wielka Brytania. Tłumaczył Mariusz Górnicz
Pytanie 1
Na rycinie 1 przedstawiono obraz adenoacanthoma.
1. Jakie dwie cechy histologiczne są widoczne na fotografii?
2. Jaki mają one wpływ na rokowanie?
3. Wymień trzy inne postacie histologiczne występujące w raku endometrium.
4. Jaki wpływ na rokowanie ma obecność tych postaci?
Pytanie 2
Na rycinie 2 przedstawiono obraz raka brodawkowatego endometrium.
1. Jakiej grupy wiekowej pacjentek dotyczy ta odmiana nowotworu, w porównaniu z gruczolakorakiem endometrium?
2. Jaki jest związek hormonalnej terapii zastępczej z tą postacią nowotworu?
3. Jaki wpływ na rokowanie ma obecność rozrostów brodawkowych w raku endometrium?
4. Dlaczego? Podaj dwa powody.
Pytanie 3
Prawda czy fałsz? Atypowa hiperplazja endometrium:
1. Jest z reguły zmianą rozlaną obejmującą całe endometrium
2. Jest stymulowana przez estrogeny.
3. Jest wykrywana w 12% materiałów z wyłyżeczkowania jamy macicy.
4. Prawdopodobieństwo przemiany złośliwej jest takie, jak w hiperplazji torbielowatej.
5. Objawia się zwykle nieprawidłowymi krwawieniami z pochwy.
Pytanie 4
Prawda czy fałsz? Rak endometrium:
1. Jest przyczyną największej liczby zgonów spośród wszystkich nowotworów narządu rodnego.
2. Często jest wykrywany w badaniu cytologicznym szyjki macicy.
3. Częściej występuje u Europejek niż u Azjatek.
4. Najczęściej przybiera postać gruczolakoraka.
5. Częstość jego występowania zmniejsza się.
Pytanie 5
Prawda czy fałsz? Terapia estrogenowa prowadzi do powstania raków endometrium, które:
1. Są słabo zróżnicowane.
2. Naciekają głęboko.
3. Reagują na leczenie progestagenami.
4. Mają dobre rokowanie.
5. Często dają wznowy.
Pytanie 6
Prawda czy fałsz? Następujące czynniki są uważane za predysponujące do rozwoju raka endometrium:
1. Wielorodność.
2. Wczesna menopauza.
3. Stosowanie skojarzonej hormonalnej terapii zastępczej.
4. Otyłość.
5. Stosowanie wewnątrzmacicznych wkładek antykoncepcyjnych.
Pytanie 7
Prawda czy fałsz? Rozważając szerzenie się raka endometrium, można stwierdzić, że:
1. W większości przypadków w chwili rozpoznania nowotwór nacieka ponad 2/3 grubości myometrium
2. Stopień naciekania myometrium koreluje ze stopniem zróżnicowania histologicznego komórek guza.
3. Przerzuty do węzłów chłonnych występują w ponad 50% przypadków.
4. Przerzuty do jajnika są sporadyczne.
5. Wykrycie komórek nowotworowych w obszarach adenomiozy jest związane ze złym rokowaniem.
Pytanie 8
Prawda czy fałsz? Rak endometrium:
1. Występuje najczęściej u kobiet w wielu 65-75 lat.
2. Jest spotykany bardzo rzadko u kobiet przed 40 rokiem życia.
3. Jest spotykany prawie wyłącznie u kobiet po menopauzie.
4. Często występuje u kobiet z nie leczonym zespołem Turnera.
5. Jest związany z zespołem wielotorbielowatych jajników.
Pytanie 9
Prawda czy fałsz? Następujące objawy powinny nasuwać podejrzenie raka endometrium:
1. Obfite krwawienie miesiączkowe u 42-letniej kobiety.
2. Krwawienie śródmiesiączkowe u 30-letniej kobiety.
3. Krwawienie śródmiesiączkowe u 48-letniej kobiety.
4. Bóle w obrębie miednicy mniejszej u 52-letniej kobiety.
5. Ropniak macicy u kobiety po menopauzie.
Pytanie 10
Prawda czy fałsz? W leczeniu raka endometrium:
1. Najlepszą metodą leczenia jest histerektomia sposobem Wertheima.
2. Nie należy usuwać jajników.
3. Przedoperacyjna radioterapia nie jest konieczna.
4. Radioterapia pooperacyjna jest zalecana w większości przypadków.
5. Stosowanie progestagenów wpływa na poprawę rokowania.
Odpowiedź 1
1. Dobrze zróżnicowany gruczolakorak i łagodna metaplazja płaskokomórkowa.
2. Łagodna metaplazja płaskokomórkowa spotykana jest najczęściej w najlepiej zróżnicowanych nowotworach i w związku z tym rokowanie jest dobre.
3. Złośliwa metaplazja płaskokomórkowa i gruczolakorak (rak gruczołowo-płaskokomórkowy), gruczolakorak z łagodnymi zmianami w zrębie (włókniakorak) i gruczolakorak ze złośliwymi zmianami w zrębie (mięsakorak, dawniej nazywany guzem mieszanym Mullera)
4. We wszystkich tych przypadkach rokowanie jest złe, dużo gorsze niż w przypadku samego gruczolakoraka. Najgorzej rokuje mięsakorak, następnie rak gruczołowy płaskokomórkowy.
Odpowiedź 2
1. U starszych kobiet, zwykle w wiele lat po menopauzie.
2. Żaden. Brodawkowate raki endometrium nie reagują na podawanie estrogenów.
3. Rokowanie jest bardzo złe.
4. Rokowanie w brodawkowatym raku endometrium nie zależy od głębokości naciekania myometrium w związku z częstym występowaniem rozległych zmian, również w obrębie otrzewnej.
Odpowiedź 3
1. Fałsz (F)
2. Prawda (P)
3. F
4. F
5. P
Atypowa hiperplazja endometrium jest często spotykana obok lepiej rokujących postaci hiperplazji i zwykle nie ma charakteru zmiany rozsianej. W badaniach przeprowadzonych na dużej liczbie próbek wyskrobin pobranych od kobiet nieciężarnych atypowa hiperplazja występowała w ok. 1%. Hiperplazja torbielowata bez atypii cytologicznej rzadko jest przyczyną raka, natomiast w przypadku hiperplazji atypowej częstość przekształcania się w raka endometrium w ciągu 2-24 lat wynosi od 30 do 80% (dane różnych autorów). Pacjentki najczęściej podają w wywiadzie nieprawidłowe krwawienia z pochwy.
Odpowiedź 4
1. F
2. F
3. P
4. P
5. F
Rak jajnika oraz rak szyjki macicy są częstszymi przyczynami zgonów u kobiet niż rak endometrium. Rozpoznanie raka endometrium bardzo rzadko stawia się na podstawie wyników badania cytologicznego szyjki macicy. Występowanie choroby wykazuje zróżnicowanie geograficzne, co jest prawdopodobnie związane z występowaniem otyłości i liczbą dzieci. Około 65% raków endometrium to gruczolakoraki, 20% to adenoacanthoma, a 14% raki gruczołowo-płaskokomórkowe. Inne odmiany występują sporadycznie. W ciągu ostatnich 25 lat w USA i w wielu krajach europejskich liczba przypadków raka endometrium zwiększyła się.
Odpowiedź 5
1. F
2. F
3. P
4. P
5. F
Raki endometrium występujące u pacjentek przyjmujących estrogeny bez wstawki progestagenowej są z reguły dobrze zróżnicowane, nie naciekają głęboko i częściej ulegają regresji pod wpływem terapii progestagenami. Rokowanie w takich przypadkach jest więc dobre, a wznowy występują rzadko.
Odpowiedź 6
1. F
2. F
3. F
4. P
5. F
Mała liczba donoszonych ciąż w wywiadzie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju raka endometrium, podobnie jak późne wystąpienie menopauzy. Zależność ta jest silniej wyrażona u pacjentek nie przyjmujących estrogenów. Stosowanie w terapii jedynie estrogenów wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju raka endometrium, natomiast dodanie progestagenów w odpowiedniej dawce eliminuje ten wzrost ryzyka. U osób otyłych stężenie własnych estrogenów jest wyższe. Nie ma dowodów na to, że wewnątrzmaciczne środki antykoncepcyjne zwiększają ryzyko zachorowania na raka endometrium.
Odpowiedź 7 – brak
Odpowiedź 8 – brak
Odpowiedź 9
1. F
2. F
3. P
4. F
5. P
Regularne obfite miesiączkowanie (menorrhagia) powszechnie nie jest uważane za objaw raka endometrium. Również krwawienia międzymiesiączkowe u 30-letniej kobiety są najczęściej spowodowane zmianami łagodnymi. U kobiety w okresie menopauzy takie krwawienia są bardziej niepokojące. Ból w obrębie miednicy mniejszej bardzo rzadko bywa objawem raka endometrium. Ropniak macicy u kobiety po menopauzie musi zawsze zostać dokładnie oceniony, gdyż może być objawem raka trzonu lub szyjki macicy.
Odpowiedź 10
1. F
2. F
3. P
4. F
5. F
Większość przypadków raka endometrium jest rozpoznawana wówczas, gdy nowotwór jest w pierwszym stopniu klinicznego zaawansowania. Histerektomia sposobem Wertheima może być rozważana jedynie w drugim stopniu klinicznego zaawansowania, lecz nawet wtedy zabieg ten nie wpływa w istotny sposób na poprawę rokowania. Rak endometrium jest uznawany za nowotwór hormonozależny, w związku z czym zawsze należy usunąć jajniki. Ponieważ raka endometrium wykrywa się zwykle w pierwszym stopniu, nie zaleca się stosowania radioterapii przed operacją, gdyż utrudnia ona wykonanie badania histologicznego; po zabiegu operacyjnym radioterapia zwykle nie jest konieczna. Istnieje duża liczba prac dowodzących, że podawanie progestagenów nie poprawia rokowania.