Sprawdź swoją wiedzę
M.P. Cust, Consultant Obstetrician and Gynaecologist, Derby City General Hospital, Uttoxeter Road, Derby DE22 3NE, Wielka Brytania. Tłumaczyła Lidia Michalak
W każdym pytaniu zaznacz: prawda lub fałsz
Pytanie 1
Menopauza:
a) Jest to ostatnie krwawienie menstruacyjne.
b) Najłatwiej może być zdiagnozowana przez pomiar stężenia estradiolu w osoczu.
c) Przeciętny wiek występowania menopauzy w Wielkiej Brytanii to 51 lat.
d) Poprzedza przekwitanie.
e) Powszechnie występuje u większości ssaków.
Pytanie 2
U kobiet po menopauzie (w porównaniu do kobiet przed menopauzą) spotyka się następujące zmiany hormonalne:
a) Niższe stężenie estradiolu w osoczu.
b) Wyższe stężenie estronu w osoczu.
c) Zmniejszenie wartości współczynnika estron/estradiol.
d) Niższe stężenie testosteronu w osoczu.
e) Niższe stężenie androstendionu.
Pytanie 3
Następujące zmiany wiążą się bezpośrednio z niedoborem estrogenów po menopauzie:
a) Zmniejszenie gęstości kości.
b) Zapalenie kości i stawów.
c) Wzrost stężenia frakcji LDL cholesterolu.
d) Wzrost stężenia frakcji HDL cholesterolu.
e) Przyrost masy ciała.
Pytanie 4
Uderzenia gorąca:
a) Występują u ponad 90% kobiet po menopauzie.
b) Towarzyszy im podwyższenie ciepłoty skóry.
c) Zależą od pulsacyjnego uwalniania LH.
d) Nie występują u kobiet z zespołem Turnera.
e) Zmniejszają się przy leczeniu progestagenami.
Pytanie 5
Przedwczesna menopauza:
a) Może być spowodowana chemioterapią.
b) Na podstawie badań biochemicznych można ją odróżnić od “zespołu opornych jajników”.
c) Może być spowodowana długotrwałym stosowaniem dwuskładnikowych doustnych środków antykoncepcyjnych
d) Jest związana ze zwiększonym ryzykiem rozwoju raka piersi.
e) Powinna być leczona hormonalną terapią zastępczą.
Pytanie 6
Hormonalna terapia zastępcza jest zwykle przeciwwskazana w następujących przypadkach:
a) Endometrioza.
b) Macica mięśniakowata.
c) Nadciśnienie tętnicze.
d) Rak sutka w wywiadzie.
e) Rak jajnika w wywiadzie.
Pytanie 7
W kombinowanej sekwencyjnej hormonalnej terapii zastępczej komponenta progestagenowa działa na endometrium w następujący sposób:
a) Zmniejsza ilość receptorów dla estradiolu.
b) Zmniejsza syntezę DNA.
c) Zmniejsza aktywność dehydrogenazy estradiolu.
d) Zmniejsza częstość występowania hiperplazji.
e) Nasila mitozę komórek.
Pytanie 8
W czasie estrogenowej terapii zastępczej:
a) Przezskórna droga podania preparatu chroni przed osteoporozą.
b) Wyższe stężenia estradiolu można uzyskać stosując terapię doustną.
c) Korzystne zmiany lipidogramu można uzyskać tylko przy leczeniu doustnym.
d) Antybiotyki mogą mieć wpływ na skuteczność terapii.
e) Zwiększa się poziom globulin wiążących hormony płciowe.
Pytanie 9
Ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych podczas stosowania hormonalnej terapii zastępczej:
a) Zwiększa się z 1:10000 do 3:10000.
b) Jest większe na początku leczenia.
c) Jest istotne tylko u kobiet z wcześniejszym wywiadem zakrzepicy żył głębokich.
d) Jest zwiększone przy leczeniu doustnym i pozajelitowym.
e) Przeważa nad korzystnym wpływem hormonalnej terapii zastępczej.
Pytanie 10
Kombinowana hormonalna terapia zastępcza podawana przez długi okres czasu:
a) Jest przeciwwskazana po 10 latach leczenia.
b) Staje się mniej skuteczna po 5 latach leczenia.
c) Jej korzystne działania utrzymują się tylko w czasie trwania leczenia.
d) Jest związana z większym ryzykiem udaru.
e) Może zmniejszać częstość występowania choroby Alzheimera.
Odpowiedź 1
a) Prawda
b) Fałsz
c) Prawda
d) Fałsz
e) Fałsz
Definicja menopauzy jest prawdziwa w odniesieniu do kobiet, które nie przeszły histerektomii. Rozpoznanie zwykle ustala się wyłącznie na podstawie objawów klinicznych (brak miesiączki, uderzenia gorąca, itd.), ale w razie wątpliwości lub u kobiet nie mieszczących się w typowym przedziale wieku, można oznaczyć stężenie folitropiny (FSH). Przekwitanie jest to okres czasu obejmujący kilka lat przed menopauzą i kilka lat po menopauzie, w którym mogą wystąpić typowe objawy. Produkcja estradiolu waha się w szerokich granicach w okresie przekwitania, a stężenia estradiolu mogą mieć przejściowo wartości typowe dla okresu po menopauzie na długo przed zakończeniem miesiączkowania. Niewydolność jajników pojawiająca się przed osiągnięciem przeciętnej długości życia jest prawie wyłączną cechą homo sapiens .
Odpowiedź 2
a) Prawda
b) Fałsz
c) Fałsz
d) Prawda
e) Prawda
Wraz z niewydolnością jajników zmniejsza się wytwarzanie wszystkich hormonów w jajnikach. Estron jest nadal wytwarzany obwodowo przez konwersję androstendionu w tkance tłuszczowej. Chociaż całkowite stężenia estronu i estradiolu zmniejszają się, spadek poziomu estradiolu jest większy i współczynnik estron/estradiol zwiększa się. Prawdopodobnie jajniki po menopauzie nadal odgrywają pewną niewielką rolę w produkcji hormonów, ponieważ stężenie androgenów jest nieco niższe u kobiet po usunięciu jajników.
Odpowiedź 3
a) Prawda
b) Fałsz
c) Prawda
d) Fałsz
e) Fałsz
Niedobór estrogenów wiąże się z obniżeniem gęstości kości, szczególnie kości beleczkowatej. Główne miejsca ubytku masy kostnej to kręgosłup, szyjka kości udowej i dystalny odcinek kości promieniowej. Ryzyko złamań osteoporotycznych zwiększa się. Cholesterol całkowity ma tendencję do osiągania wyższych wartości po menopauzie, jednocześnie maleje frakcja HDL cholesterolu. Przyrost masy ciała zależy od wielu czynników i nie należy przypisywać go wyłącznie niedoborowi estrogenów.
Odpowiedź 4
a) Fałsz
b) Prawda
c) Fałsz
d) Fałsz
e) Prawda
Średnio 75% kobiet po menopauzie w pewnym momencie doświadcza uderzeń gorąca. W czasie uderzenia gorąca temperatura skóry może podnieść się nawet o 5 O C lub więcej. Etiologia tego objawu jest niewyjaśniona i choć u kobiet po menopauzie LH wydzielane jest pulsacyjnie, uderzenia gorąca mogą występować także wtedy, gdy wytwarzanie LH jest zahamowane. Jeśli kobieta z zespołem Turnera była leczona estrogenami, a większość z nich jest tak leczona, z chwilą przerwania terapii estrogenowej mogą u niej wystąpić uderzenia gorąca.
Odpowiedź 5
a) Prawda
b) Fałsz
c) Fałsz
d) Fałsz
e)Prawda
U młodszych kobiet, wtórny brak miesiączki z podwyższonym poziomem FSH i obniżonym poziomem estradiolu może być spowodowany albo “przedwczesną menopauzą” albo “zespołem opornych jajników”. Aby odróżnić te dwie jednostki konieczna jest biopsja jajnika. W przedwczesnej menopauzie ryzyko rozwoju raka piersi jest zmniejszone. Wczesna menopauza może być leczona kombinowaną doustną antykoncepcją, ale z uwagi na większe ryzyko chorób układu krążenia przy takim postępowaniu, hormonalna terapia zastępcza wydaje się być lepszą metodą leczenia.
Odpowiedź 6
a) Fałsz
b) Fałsz
c) Fałsz
d) Prawda
e) Fałsz
W nielicznych przypadkach hormonalna terapia zastępcza może wywołać wznowę endometriozy, ale u większości pacjentek nie występuje to zjawisko. Mięśniaki macicy mogą zwiększać swe rozmiary pod wpływem hormonalnej terapii zastępczej, ale gdy pojawią się pierwsze tego objawy, leczenie można przerwać. Przed rozpoczęciem terapii hormonalnej należy opanować nadciśnienie, ale jest mało prawdopodobne, aby terapia hormonalna nasilała tę chorobę. Nie ma dowodów na to, że rokowanie w raku jajnika jest gorsze przy stosowaniu hormonalnej terapii zastępczej. U kobiet z przedwczesną menopauzą spowodowaną usunięciem jajników wysoce prawdopodobne jest osiągnięcie korzystnych efektów. Nie wyjaśniono, czy u kobiet po leczeniu raka sutka hormonalna terapia zastępcza jest korzystna czy nie. Teoretycznie nowotwory zależne od estrogenów mogą częściej dawać wznowy przy stosowaniu terapii hormonalnej, ale nie wykazano tego w badaniach. Obecnie istnieje tendencja do stosowania hormonalnej terapii zastępczej u kobiet po leczeniu raka sutka tylko wtedy, gdy występują jednoznaczne, silne wskazania do terapii. Zagadnienie to jest to przedmiotem wielu badań kontrolowanych.
Odpowiedź 7
a) Prawda
b) Prawda
c) Fałsz
d) Prawda
e) Fałsz
Progestageny wykazują wiele działań przeciwnych do stymulującego wpływu estrogenów. Zwiększają aktywność dehydrogenazy estradiolu i dehydrogenazy izocytrynianowej; poprzez redukuję liczby receptorów hamują syntezę DNA i zmniejszają liczbę podziałów mitotycznych. W związku z tym częstość występowania hiperplazji i raka endometrium obniża się.
Odpowiedź 8
a) Prawda
b) Fałsz
c) Fałsz
d) Prawda
e) Prawda
Tak długo jak odpowiednie dawki estradiolu są podawane przezskórnie trwa jego ochronne działanie na gęstość kości i utrzymuje się zmniejszone ryzyko złamań. Przy terapii doustnej, nieważne czy podaje się estron, estradiol czy terapię kombinowaną, w osoczu stwierdza się największe stężenie estronu. Wynika to z metabolizmu doustnych estrogenów w przewodzie pokarmowym i wątrobie. Leczenie przezskórne pozwala uniknąć efektu pierwszego przejścia przez wątrobę powodując w rezultacie wyższe stężenie estradiolu. Terapia przezskórna wywiera korzystny wpływ na cholesterol. Estrogeny doustne i podawane drogą pozajelitową zwiększają poziom globulin wiążących hormony płciowe.
Odpowiedź 9
a) Prawda
b) Prawda
c) Fałsz
d) Prawda
e) Fałsz
Trzy niedawno opublikowane w “Lancet” prace sugerują zwiększenie ryzyka choroby zakrzepowo-zatorowej przy stosowaniu HTZ jednak całkowite ryzyko jest i tak bardzo małe. Podwyższone ryzyko jest największe w pierwszym roku leczenia i dotyczy wszystkich kobiet a nie tylko z grupy ryzyka. Ryzyko to nie ogranicza się wyłącznie do preparatów doustnych choć prawdopodobnie preparaty pozajelitowe wiążą się z mniejszym wzrostem ryzyka. Oczywiście każdy przypadek musi być rozważany indywidualnie, ale u ogromnej większości pacjentek korzyści hormonalnej terapii zastępczej przewyższają ryzyko.
Odpowiedź 10
a) Fałsz
b) Fałsz
c) Fałsz
d) Fałsz
e) Prawda
Wydaje się, że przy stosowaniu hormonalnej terapii zastępczej przez długi czas łagodzi objawy menopauzy, chroni przed chorobami układu krążenia i przed ubytkiem masy kostnej. Ponadto leczenie to zmniejsza ryzyko udaru i prawdopodobnie zmniejsza ryzyko choroby Alzheimera oraz nowotworów jelita grubego. Istnieją sprzeczne dowody odnośnie zwiększonego ryzyka raka piersi przy długim stosowaniu hormonalnej terapii zastępczej, ale po uwzględnieniu indywidualnych czynników, po 10 latach leczenia nie ma przeciwwskazań do kontynuacji terapii.